شب هشتم

[نقش مردم در پشتیبانی از جبهه حق و پاسخ به شبهه بی‌ارتباط بودن جنگ با عموم جامعه]

بسم الله الرحمن الرحیم

السلام علیک یا اباعبدالله و علی الارواح التی حلت بفنائک…

گاهی به من می گویند که «حاج آقا، شما چرا این‌قدر روی منبر درباره جنگ، استکبارستیزی و ایستادگی صحبت می‌کنید؟ ما که نظامی نیستیم، پشت لانچر موشک هم ننشسته‌ایم؛ این حرف‌ها را باید به مسئولین و نظامی‌ها بگویید، به ما مردم عادی چه ربطی دارد؟» جواب این است که عزیزان من، هرگز نقش و جایگاه خودتان را دست‌کم نگیرید. حضور شما، فریادهای شما و پای کار بودن شماست که به مجاهدان خط مقدم قدرت می‌دهد. سوخت اصلی حرکت موشک‌های جبهه حق، همین فریادهای الله‌اکبر، باور استوار و مطالبه‌گری هوشمندانه شما مردم در میدان است. ما امروز در یک جنگ ترکیبی تمام‌عیار قرار داریم؛ جنگی که هدف اصلی آن، فتح اراضی نیست، بلکه هدف دشمن در این جنگ، نابود کردن اراده‌ها و ناامید کردن ملت است. دشمن وقتی در میدان نظامی کم می‌آورد، خط مقدم را به سفره‌های مردم می‌کشاند و با ابزار فشار اقتصادی، می‌خواهد اراده ملت را در هم بشکند. در چنین نبردی، تک‌تک مردم در خط مقدم هستند و هیچ‌کس نمی‌تواند بگوید این وضعیت به من ربطی ندارد. وقتی دشمن با تمام قوا به دنبال نا امید کردن مردم است، مهم‌ترین وظیفه و اقدام عموم مردم در مواجهه با این فشارها، حرکت در مسیر تاب‌آوری اقتصادی است.

[سرافرازی ملت ایران در میدان تاب‌آوری در مقایسه با رفتارهای جوامع غربی]

البته و انصافا باید با صدای رسا اعلام کنیم که مردم ایران تا به این لحظه در آزمون بزرگ تاب‌آوری اقتصادی، فاتحانه و سرفراز بیرون آمده‌اند. در روزهای آغازین جنگ و تشدید فشارهای اقتصادی و روانی، تمام رسانه‌های بیگانه تلاش کردند تا حس هراس و قحطی را در جامعه تزریق کنند. انتظار آن‌ها این بود که مردم تحت تأثیر این فشارهای سنگین، کنترل خود را از دست بدهند، به سمت فروشگاه‌ها هجوم ببرند، انبارها را خالی کنند و به احتکار خانگی رو بیاورند؛ اما ملت ما دقیقاً برعکس عمل کرد. فرهنگ اصیل اسلامی و انقلابی این مردم باعث شد که در سخت‌ترین شرایط، راهبرد «مواسات»، همدلی و مدیریت مصرف را جایگزین رفتارهای هیجانی کنند. حالا این رفتار عاقلانه و مؤمنانه را مقایسه کنید با آن چیزی که در کشورهای مدعی اروپایی رخ داد. در جریان کوچک‌ترین بحران‌ها یا کمبودهای مقطعی، دیدیم که در اروپا یک قحطی مصنوعیِ ناشی از هجوم مردم به بازار شکل گرفت و قفسه‌های فروشگاه‌ها را غارت کردند. این تفاوت رفتاری، تفاوت در عمق ایمان و اصالت فرهنگی است که ملت ما به رخ جهان کشید.

[تفکیک وظایف دولت و مردم؛ وظیفه حاکمیت در ساماندهی جبهه تولید]

برای تحقق کامل تاب‌آوری در یک جامعه، دو رکن اساسی وجود دارد: تولید و مصرف. بدون شک مدیریت، ساماندهی و تقویت جبهه تولید، در مرتبه اول به عهده دولت و حاکمیت است. دولت موظف است بازار را مدیریت کند، بر روند واردات نظارت دقیق داشته باشد، دست دلالان و مفسدان اقتصادی را قطع کند و قیمت‌ها را در تراز عادلانه نگه دارد. حاکمیت باید نظارت ویژه‌ای بر تأمین و توزیع کالاهای اساسی و حیاتی جامعه داشته باشد تا معیشت مردم دچار آسیب نشود. ما از همین تریبون مقدس منبر و با صدای رسا، این وظایف را از مسئولان مطالبه می‌کنیم و به دولت مردان تذکر می‌دهیم که باید در خط مقدم ساماندهی تولید و کنترل بازار با جدیت عمل کنند و معیشت مردم را به دلالان نسپارند. اما باید واقع‌بین باشیم؛ آن روی سکه تولید و نظارت حاکمیتی ، مصرفِ مردمی است. اگر دولت وظیفه خود را به بهترین شکل انجام دهد ولی ما در روی دیگر ضعف داشته باشیم، حرکت جامعه به سمت پیشرفت لنگ خواهد ماند.

[معنای حقیقی اصلاح الگوی مصرف؛ نفی ریاضت و ضرورت کنترل اسراف]

بخش دوم و بسیار حیاتی در پازل تاب‌آوری اقتصادی، مدیریت مصرف است که مستقیماً به سبک زندگی ما مردم بازمی‌گردد. در اینجا لازم است یک تذکر و تبیین مهم صورت بگیرد تا سوءتفاهمی ایجاد نشود؛ وقتی در منطق دین و انقلاب از «اصلاح الگوی مصرف» صحبت می‌کنیم، به هیچ وجه منظورمان جیره‌بندی، سخت گرفتن به خانواده یا به سختی انداختن مردم نیست. اسلام دین ریاضت‌های بودایی یا مسیحی نیست که انسان را از نعمات الهی محروم کند. بلکه هدف اصلی از اصلاح الگوی مصرف، کنترل و ریشه‌کن کردن آفت «اسراف» است که به هر دلیلی در فرهنگ عمومی ما جا خوش کرده است. ما می‌خواهیم یاد بگیریم که چگونه دارایی‌ها و منابع ملی را بهینه‌تر استفاده کنیم، نه اینکه خود را از مصرف درست منع کنیم. اصلاح الگوی مصرف یعنی تنظیم خردمندانه رفتار اقتصادی، مبارزه با اتلاف منابع و صیانت از سرمایه‌های کشور تا در این جنگ اقتصادی، دست برتر را داشته باشیم.

[فرهنگ اینستاگرامی و واقعیت‌های تلخ مصرف انرژی در کشور]

امروز متأسفانه تحت تأثیر تبلیغات افسارگسیخته در فضای مجازی، یک «فرهنگ اینستاگرامی» کاذب بر برخی ابعاد زندگی‌ها سایه انداخته است؛ فرهنگی که اصالت را به چشم‌وهم‌چشمی، تجمل‌گرایی، نمایش ثروت و تبرج می‌دهد و الگوهای مصرف را به شدت خراب کرده است. گاهی اوقات ما به دلیل داشتن منابع عظیم خدادادی، دچار این توهم می‌شویم که ثروت ما بی‌پایان است و نسبت به نحوه مصرف خود بی‌توجه می‌شویم. بگذارید یک آمار تکان‌دهنده به شما بگویم؛ میزان مصرف گاز در کشور ما  به تنهایی معادل نیمی از مصرف گاز کل کشور های اتحادیه اروپا است!!هر ایرانی به طور میانگین سه برابر یک اروپایی و پنج برابر یک ترکیه ای گاز مصرف می کند!!  در حوزه مصرف آب و برق هم متأسفانه کارنامه خوبی نداریم و بسیار فراتر از استانداردهای جهانی مصرف می‌کنیم. این رفتارهای نادرست مصرفی باید به دست خود مردم و با بیداری وجدان عمومی اصلاح شود؛ چرا که تداوم این وضعیت، سرمایه‌های نسل‌های آینده را به باد می‌دهد و کشور را در موضع ضعف قرار می‌دهد.

[نگاه قرآن و روایات به پیامدهای ویرانگر اسراف و اهمیت تدبیر مالی]

باید توجه داشته باشیم که گناه اسراف، صرفاً مخصوص طبقه کم‌درآمد یا پردرآمد نیست؛ اسراف در هر فرضی خطای بزرگ و نابودکننده برکت است، حتی اگر انسان صاحب سرمایه‌ای بی‌کران باشد. امام صادق (علیه‌السلام) در کلامی تکان‌دهنده می‌فرمایند: «الإِسْرَافُ يُورِثُ الْفَقْرَ»؛ یعنی اسراف فقر را به ارث می‌آورد و ریشه دارایی را می‌سوزاند. امیرالمؤمنین (علیه‌السلام) نیز می‌فرمایند: «حُسْنُ التَّدْبِيرِ يُنْمِي الْقَلِيلَ، وَسُوءُ التَّدْبِيرِ يُفْنِي الْكَثِيرَ»؛ یعنی تدبیرِ خوب مالِ اندک را رشد می‌دهد و تدبیرِ بد، مالِ فراوان را به باد فنا می‌دهد. باز هم تأکید می‌کنم که قرآن کریم وقتی می‌خواهد ما را به بهینه‌سازی مصرف دعوت کند، راه را بر لذت‌های حلال نمی‌بندد، بلکه مرز را مشخص می‌کند: «كُلُوا وَاشْرَبُوا وَلَا تُسْرِفُوا إِنَّهُ لَا يُحِبُّ الْمُسْرِفِينَ»؛ بخورید و بیاشامید اما اسراف نکنید که خداوند اسراف‌کاران را دوست ندارد. این آیه صراحتاً اعلام می‌کند که بهره‌مندی از نعمت‌ها مجاز است، اما خط قرمز الهی، هدر دادن و ضایع کردن نعمت‌هاست. مصرف بهینه به معنی ریاضت یا محرومیت نیست بلکه به معنی اسراف نکردن نعمت ها است

[تبدیل تهدید جنگ اقتصادی به فرصت خودسازی و جلب برکات الهی]

در شب‌های گذشته محرم به این نکته اشاره کردیم که جنگ‌ها علی‌رغم تمام تلخی‌هایشان، می‌توانند بستر و فرصت مناسبی برای بهتر شدن و ارتقای یک ملت باشند. امروزه نیز معتقدیم ما باید از تهدید این جنگ اقتصادی، به عنوان یک فرصت طلایی برای ریشه‌کن کردن خلقِ نامبارک اسراف در وجودمان استفاده کنیم. اگر بتوانیم سبک زندگی خود را در مصرف حامل‌های انرژی، مواد غذایی و کالاهای مختلف اصلاح کنیم، قدم بزرگی در مسیر پیشرفت خود و جامعه اسلامی برداشته‌ایم که قدرت و آبادانی کشور تضمین می‌کند. با این کار، نه تنها نقشه‌های اقتصادی دشمن را خنثی می‌کنیم، بلکه ساختار داخلی خود را برای همیشه قوی و نفوذناپذیر می‌سازیم. اینجاست که به عینه مصداق این ضرب‌المثل معروف آشکار می‌شود که «عدو شود سبب خیر گر خدا خواهد»؛ یعنی دشمن به خیال خود برای ما تنگنا ایجاد کرد، اما همین تنگنا عامل بیداری، انضباط مالی و شکوفایی تمدنی ما شد.

[الگوهای درخشان نبوی، علوی و معاصر در پرهیز از اسراف]

این موضوع نه فقط مخصوص شرایط جنگی و سختی ها بلکه روش و توصیه همیشگی بزرگان ما بوده است. روزی پیامبر اکرم (صلی‌الله‌علیه‌وآله) از کنار یار خود، «سعد بن ابی‌وقاص» عبور می‌کردند در حالی که او مشغول وضو گرفتن بود و آب زیادی می‌ریخت. پیامبر با تعجب به او فرمودند: «مَا هَذَا السَّرَفُ يَا سَعْدُ؟»؛ این اسراف چیست سعد؟ سعد پرسید: «ای رسول خدا! آیا در آب وضو هم اسراف وجود دارد؟» پیامبر فرمودند: «نَعَمْ، وَإِنْ كُنْتَ عَلَى نَهْرٍ جَارٍ»؛ بله اسراف است، حتی اگر در کنار یک رودخانه جاری و پرآب وضو بگیری! این داستان خط بطلانی است بر این تفکر عامیانه که می‌گویند: «پولش را می‌دهم، پس هر چقدر بخواهم مصرف می‌کنم».

در سیره علوی نیز آمده است که امام علی (علیه‌السلام) به تمام فرمانداران و نویسندگان خود نامه‌ای حکومتی نوشتند که در کتاب خصال نقل شده است: «أَدِقُّوا أَقْلَامَكُمْ وَ قَارِبُوا بَيْنَ سُطُورِكُمْ…»؛ قلم‌های خود را تیز کنید، خطوط را به هم نزدیک کنید و از زیاده‌نویسی بپرهیزید، چرا که اموال مسلمانان در دست شماست و اجازه اسراف در استفاده از آن را ندارید.

در عصر حاضر نیز امام خمینی (رحمةالله‌علیه) عالی‌ترین الگو بودند. اعضای بیت ایشان نقل می‌کنند که ایشان هر وقت از اتاقی به اتاق دیگر می‌رفتند، محال بود لامپ اتاق قبلی را روشن بگذارند و می‌فرمودند: «این‌ها اسراف است و اسراف از گناهان کبیره است.» همچنین معروف است که وقتی برای قرص خوردن یا وضو گرفتن، نصف لیوان آب را مصرف می‌کردند، یک کاغذ پاکیزه روی لیوان می‌گذاشتند تا نصف دیگر آب خاک نگیرد و در دفعات بعدی از همان آب استفاده کنند. این یعنی پاسداری واقعی از نعمت‌های الهی.

[نقش کلیدی و محوری بانوان در مدیریت الگوی مصرف خانوار]

در جبهه اصلاح الگوی مصرف و ایستادگی در برابر جنگ اقتصادی دشمن، بانوان و مادران جامعه نقش اول، کلیدی و فرماندهی را در کانون خانواده ایفا می‌کنند. سبک زندگی یک خانه و جهت‌گیری اقتصادی آن، تا حد بسیار زیادی وابسته به نگاه و تدبیر بانوی خانه است. خانم‌ها هم در مدیریت هزینه‌ها، پرهیز از تجمل‌گرایی و سوق دادن خانواده به سمت ساده‌زیستی نقش دارند و هم در بهینه‌سازی مصرف حامل‌های انرژی سرنوشت‌ساز هستند. یک مادر هوشمند می‌تواند فرهنگ قناعت، شکرگزاری و مصرف درست آب، گاز و برق را در جان فرزندان خود نهادینه کند. وقتی بانوان یک جامعه تصمیم بگیرند که خانه را به سنگر مقاومت اقتصادی و ایستادگی تبدیل کنند، هیچ تحریم و فشاری توان شکست دادن آن ملت را نخواهد داشت.

[قدرت شگفت‌انگیز قدم‌های کوچک و پویش‌های مردمی در تحریم اقتصادی جبهه باطل]

عزیزان من، هرگز خیال نکنید که خاموش کردن یک لامپ اضافی یا صرفه‌جویی در چند قطره آب، کاری بی‌فایده، کوچک یا کم‌اثر است. گاهی اتحاد همین قدم‌های کوچکِ آحاد مردم، در قالب پویش‌های بزرگ مردمی، می‌تواند تحولات عظیمی را در سطح بین‌المللی رقم بزند. تاریخ را بخوانید؛ پویش بایکوت و تحریم تنباکو به فتوای میرزای شیرازی، پشت یک امپراتوری و قرارداد استعماری را به خاک مالید. در سال‌های اخیر نیز شاهد بودیم که با شکل‌گیری پویش‌های بین‌المللی مانند جنبش BDS و بایکوت محصولات مرتبط با رژیم صهیونیستی در جریان جنگ غزه، شرکت‌های غول‌پیکر بین‌المللی مانند استارباکس و مک‌دونالد دچار ضررهای هنگفتِ چند میلیارد دلاری شدند و بسیاری از شعبات خود را تعطیل کردند. وقتی اراده مصرف‌نکردنِ هدفمند در میان مردم شکل بگیرد، بزرگ‌ترین ساختارهای اقتصادی جبهه باطل در هم می‌شکند.

[مصرف هدفمند امروز، زمینه‌ساز شکوفایی و رشد اقتصادی فردا]

در دور و اطراف خودمان که نگاه بکنیم خانواده‌ها و آحاد جامعه در یک بازه زمانی مشخص، آگاهانه صرفه‌جویی و انضباط مالی را تحمل می‌کنند تا سرمایه‌ها به پیشرفت زندگی و سرمایه گذاری و هدایت شود و رشد اقتصادی رقم بخورد. آن‌ها سختیِ موقت امروز را به جان می‌خرند تا لذت داشتن فلان ماشین یا منزلی بزرگتر را تا مدت ها در زندگی خود داشته باشند.. امروز در کشور ما نیز وقت همان مدیریت دقیق، صرفه‌جویی و تدبیر همه‌جانبه است. این کار نه نشانه‌ی ضعف، بلکه نشانه‌ی بلوغ فکری و استراتژیک یک ملت است که می‌خواهد با تکیه بر توان خود، پیشرفت و جهش اقتصادی بزرگی را در فصل‌های آینده کشور رقم بزند.

[گریز به روضه؛ حرمت‌شکنی و اسراف دشمن در مقتل حضرت علی‌اکبر (ع)]

عزیزان، وقتی از اسراف صحبت می‌کنیم، باید بدانیم که یکی از مهم ترین  انواع اسراف، اسراف عمر و جوانی است. در کربلا، جوان رشید اباعبدالله، حضرت علی‌اکبر (علیه‌السلام)، نعمت بی‌نظیر جوانی و عمر خود را در عالی‌ترین مرتبه و به نحو احسن، فدای امام زمانش کرد. او جوانی‌اش را هدر نداد، بلکه آن را ابدی کرد.  مهم است که ما از نعمت ها به خصوص عمر و جوانی در چه راهی استفاده می کنیم. اما بمیرم برای آن لحظه‌ای که علی‌اکبر به میدان رفت… سپاه کفر در موضع به شهادت رساندن این جوان، دست به یک اسراف، شقاوت و بی‌رحمی بی‌سابقه زدند. یا بقیت الله… برای شهید کردن یک نفر، مگر چقدر نیرو و چند ضربه لازم است؟ یک نفر را با یک تیر یا یک ضربه شمشیر هم می‌شود از پای درآورد؛ اما کوفیان کینه‌توز به یک یا چند ضربه بسنده نکردند. چنان با بغض و کینه از هر طرف با شمشیرها و نیزه‌ها به پیکر نازنینش هجوم بردند که تاریخ می‌گوید پیکر او «ارباً اربا» شد… یعنی بندبند وجودش از هم گسست… وقتی اباعبدالله بالین جوانش آمد، دید بدن ورق‌ورق شده… صدا زد: «عَلَى الدُّنْيَا بَعْدَكَ الْعَفَاء…» جوانان بنی‌هاشم بیایید… علی را بر در خیمه رسانید…